سيد عبد الحسين طيب

كلم الطيب 59

كلم الطيب در تقرير عقايد اسلام ( فارسى )

بر قول بعضى است كه برگشت صفات ثبوتيه را بصفات سلبيه دانسته و ميگويند معنى اينكه خدا عالم يا قادر است اين ستكه جاهل و عاجز نيست و معنى اينكه مريد است اين ستكه مجبور نيست و همينطور ساير صفات ثبوتيه . و اين قول درست نيست براى اينكه سلب از لوازم ثبوت است نه عين ثبوت يعنى لازمه ثبوت علم و قدرت و اراده ، سلب جهل و عجز و جبر است نه اينكه معنى علم سلب جهل و معنى قدرت سلب عجز و معنى اراده سلب جبر باشد و تفصيل اين مطلب در بحث صفات سلبيه بيايد . سوم - قول بلخى است كه گفته است اراده در افعال حقتعالى عبارت از علم او به آن افعال است و در افعال بندگان عبارت از اوامر و نواهى است . و مراد اين قائل از علم حقتعالى اگر علم مطلق باشد باطل است چنانچه بيان شد و اگر علم بصلاح است همان معنائى است كه ابتداء براى ارادهء ذكر كرديم و عبارت دوم او اشاره باراده تشريعى است و توضيح آن بيايد . چهارم - قول اشاعره است كه اراده را صفتى مغاير علم و قدرت و زائد بر ذات و قديم دانسته و بطلان اين مذهب در صفت حيوة اشاره شد و تفصيل آن در نفى معانى بيايد . پنجم - قول كراميه است كه اراده را مغاير علم و قدرت و زائد بر ذات و حادث ميدانند و اين قول نيز باطل است براى اينكه لازم آيد خداوند محل حوادث باشد و خداوند محل حوادث نيست . ششم - قول برخى از معتزله است كه آن را صفت زائد و حادث و غير قائم بذات ميدانند و بطلان اين مذهب بديهى است زيرا صفت بدون محل تحقق‌پذير نيست و تا قائم بذاتى نباشد نميتواند وجود يابد . اقسام اراده : اراده بر دو قسم است اراده تكوينى و ارادهء تشريعى . اراده تكوينى عبارت از علم حقتعالى بصلاح ايجاد فعل در امور